ΔΕΛΤΑ ΠΗΝΕΙΟΥ - ΔΕΛΤΑ ΕΒΡΟΥ

        Τα Πυργόσπιτα του νομού Λάρισας είναι μοναδικά δείγματα της θαυμάσιας τοπικής αρχιτεκτονικής. Τα πυργόσπιτα (λιθόκτιστα θολωτά τριώροφα κτίρια), φτιαγμένα από κορασάνι (φυσικό σκυροκονίαμα με ασβέστη), είχαν κατασκευαστεί τον 18ο αιώνα για να προστατεύουν τους κατοίκους από τις επιδρομές των Σλάβων, των ληστών και των Γκέγκηδων (στίφη Αλβανών που κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ακολουθούσαν τα Τούρκικα στρατεύματα, ληστεύοντας και καταστρέφοντας ότι απέμενε από το πέρασμα των Τούρκων. Μες τα υπόγεια (τα λεγόμενα μπουντρούμια) κρύβονταν οι κάτοικοι στις διάφορες επιδρομές. Εκεί υπήρχαν και Χαβούζες (μεγάλα βαρέλια, μέσα στα οποία μάζευαν βρόχινο νερό για τις δουλείες τους και για τις εργασίες των υφαντών σε καιρούς ξηρασίας). Είχαν φροντίσει να φτιάξουν και λαγούμια (υπόγειες μυστικές σήραγγες).
      Στην περιοχή της Λάρισας υπήρχαν αρκετά τέτοια πυργόσπιτα. Σήμερα σώζονται ελάχιστα, τα περισσότερα μισογκρεμισμένα.

 

ΔΕΛΤΑ ΠΗΝΕΙΟΥ - ΔΕΛΤΑ ΕΒΡΟΥ

   Πρόκειται για την «Κούλια» (= τουρκική λέξη που υποδηλώνει τον πύργο με τον αμυντικό χαρακτήρα), ένα παλιό τριώροφο κτίσμα, σε κεντρική θέση στον Βρυότοπο, πάνω στο δρόμο που έρχεται στο χωριό από τον Αμπελώνα. Δεν είναι συνδεδεμένο με κάποιο ιστορικό γεγονός (όπως οι πύργοι της Τσαριτσάνης), καθώς ανήκε σε Τούρκο αγά, παρουσιάζει όμως αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον.

   Πρόκειται για τετράγωνο λιθόκτιστο οικοδόμημα ύψους 9μ. , αποτελούμενο από ισόγειο και δύο ορόφους μονόχωρους που επικοινωνούν εσωτερικά με στενό ξύλινο κλιμακοστάσιο. Στέγη τετράρριχτη κεραμοσκεπής. Στη ΒΑ γωνία εξώστης γωνιαίος περιβαλλόμενος από ξύλινα γείσα και φερόμενος επί ξύλινων κιλλιβάντων. Στη δυτική πλευρά τοξωτή είσοδος. Θύρα ξύλινη με μεταλλική επένδυση. Άνωθεν καταχύστρα.

    Χτίστηκε στα μέσα του 19ου αι. Διασώζει τις πολεμίστρες, την οχυρή πόρτα και την καταχύστρα πάνω από αυτή για το ρίξιμο καυτού νερού ή ζεματιστού λαδιού, στοιχεία δηλ. αμυντικού χαρακτήρα. Επίσης διατηρείται το σαχνισί στον άνω όροφο, ο γυναικωνίτης όπου έμεναν οι γυναίκες του Τούρκου αγά. Δυστυχώς ένα δεύτερο σαχνισί στην αντίθετη γωνία του κτίσματος, γκρεμίστηκε από σεισμό.

 Το ισόγειο είναι πετρόκτιστο, ενώ οι όροφοι είναι κατασκευασμένοι από πλιθιά. Στον δεύτερο όροφο υπάρχουν 7 παράθυρα, που εξασφάλιζαν απεριόριστη θέα. Ένα δεύτερο κτίσμα στην αυλή, της ίδιας εποχής, χρησιμοποιείται σήμερα ως αποθήκη.

       Το πυργόσπιτο στο Τσαϊρλή ( σημερινός Βρυότοπος ) μετά την απελευθέρωση αγοράστηκε από την οικογένεια Τσιούτρα. Έχει υποστεί επεμβάσεις από τους ιδιοκτήτες, αλλά έχει διατηρήσει τη φυσιογνωμία του. Μοιάζει με τους πύργους της Μάνης, τα πυργόσπιτα της Τσαριτσάνης και του Πηλίου. Το πυργόσπιτο έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

 

ΔΕΛΤΑ ΠΗΝΕΙΟΥ - ΔΕΛΤΑ ΕΒΡΟΥ

        Οι Τσαριτσανιώτες για να διαφυλάξουν την περιουσία τους και την τιμή τους χτίσανε πύργους πανύψηλους με χοντρούς τοίχους και πολλές πολεμίστρες. Για τον ίδιο σκοπό στην Τσαριτσάνη υπήρχαν και ακόμη υπάρχουν αρκετά λαγούμια και κρυψώνες. Μέσα σε δέκα χρόνια, από το 1810 μέχρι το 1820 τα πάντα γκρεμίζονται. Έφυγε ο πλούτος από την Τσαριτσάνη και έμειναν οι πύργοι, κατακόρυφοι δείκτες ρολογιών, που άλλοτε έδειχναν μεσημέρι και τώρα μεσάνυχτα. Προσπάθησαν να υπερασπίσουν την άχρηστη πια ύπαρξή τους από τους καινούριους εχθρούς, την εγκατάλειψη και το χρόνο. Δυνατό χτύπημα ήταν και αυτό που δόθηκε στις 12 Μάρτη του 1943, όταν η μανία των κατακτητών παραδίδει την Τσαριτσάνη στις φλόγες.
        Οι πύργοι Μάμτζιου,  Ραματά και Κουρμαζάχου, πανύψηλα κτίσματα πάνω σε στενή βάση, εκφράζουν με το σχήμα τους χαρακτήρα αμυντικό, με εξισορροπημένες τάσεις και αρμονία γραμμών, δίνοντας τόνο περήφανης και άγριας ομορφιάς. Αυτοί ανήκαν σε κατοίκους με μεγάλη οικονομική επιφάνεια και ήταν χτισμένοι σε τρία διαφορετικά σημεία-περάσματα: του Μάμτζιου έβλεπε προς τη Μελούνα, του Ραματά προς την Ελασσόνα και του Κουρμαζάχου προς τη Γαλανόβρυση. Οι «κρυψάνες» (=σημεία όπου κρύβονταν οι κάτοικοι) αυτών των αρχοντόσπιτων και των πύργων ήταν ευρύχωρες, δεν γίνονταν αντιληπτές και διέθεταν ανοίγματα εξαερισμού και φωτισμού.

       Μέσα στο χωριό , δίπλα στο ναό της Παναγίας σώζεται σήμερα το πυργόσπιτο του Μάμτζιου, αναπαλαιωμένο, μοναδικό πλέον δείγμα της θαυμάσιας τοπικής αρχιτεκτονικής (τα άλλα δύο πυργόσπιτα, του Ραματά και του Κουρμαχάζου - Χατζηαλεξίου, έχουν καταστραφεί).

ΠΥΡΓΟΣ ΜΑΜΤΖΙΟΥ (ιδιοκτ. ΜΑΤΖΟΥΡΙΔΗ)

       Είναι χτισμένος σε φυσική οχυρή θέση, στο ΒΑ. τμήμα της Τσαριτσάνης και προστάτευε τη συνοικία της Παναγιάς, τη μεγαλύτερη και κεντρικότερη συνοικία της. Σύμφωνα με επιγραφή, που βρέθηκε εκεί κοντά και πιθανόν να προέρχεται από αυτόν, χτίστηκε το 1770. Είναι τριώροφος με ημιυπόγειο και είναι φανερό ότι είχε αμυντικό χαρακτήρα καθώς διαθέτει καταχύστρες, 20 λοξοειδείς πολεμίστρες και ελάχιστα ανοίγματα. Πιθανότατα ο δεύτερος όροφος ήταν κατοικήσιμος. Τα δάπεδα των ορόφων ήταν ξύλινα, ενώ οι οροφές καλύπτονταν με θόλους. Πάνω από τον τελευταίο όροφο και στο κέντρο του βρίσκεται το κυκλικού σχήματος παρατηρητήριο, που αποτελεί και το ψηλότερο σημείο του. Μόνο ο τρίτος όροφος που διαθέτει τέσσερα παράθυρα, φωτίζεται επαρκώς, σε αντίθεση με τους δύο προηγούμενους που έχουν από ένα και το ισόγειο που δεν έχει παράθυρα. Η τοιχοδομία είναι αργολιθοδομή με ασβεστοκονίαμα ως συνδετικό υλικό και επιμελημένη αρμολόγηση. Οι τοίχοι είναι επιχρισμένοι μόνο εσωτερικά. Επίσης σώζεται ορθογώνια λιθόκτιστη κινστέρνα για αυτονομία ύδρευσης σε περιόδους πολιορκίας. Ο πύργος περιβαλλόταν από ισχυρό τείχος, στο οποίο υπήρχε μικρός διώροφος πυργίσκος με θολωτή σκεπή κοντά στην είσοδό του.

      Στο υπόγειο του πυργόσπιτου του Μάμτζιου υπάρχουν 10 πολεμίστρες, στο ισόγειο 15, στον πρώτο όροφο 20, στον δεύτερο 14 και στον τρίτο 12, σύνολο 71. Ο φωτισμός και ο αερισμός γινόταν μέσα από αυτές τις πολεμίστρες. Υπάρχουν και 2 καταχύστρες - ζεματίστρες στο μέσο της δυτικής πλευράς του δευτέρου ορόφου. Το πάχος του τοίχου (από σχιστόλιθο και ασβεστοκονίαμα) είναι 1 μέτρο. Το ύψος του πυργόσπιτου είναι 15 μέτρα. Κρίθηκε διατηρητέος από την Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλίας. Στον δεύτερο και τρίτο όροφο έμενε ο πυργοδεσπότης με την οικογένεια του. Στις ένδοξες μέρες, το όλο κτίσμα (πύργος, προκτίσματα, πύλη, τείχος) έμοιαζε με απόρθητο φρούριο και ενέπνεε αίσθημα ασφαλείας. Ο πύργος του Μάμτζιου κρίθηκε διατηρητέος και συντηρήθηκε πρόσφατα από την 7η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας.

 

ΠΥΡΓΟΣ ΚΟΥΡΜΑΖΑΧΟΥ Ή ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΙΟΥ (θέση: Οικονομάτικα)

       Βρισκόταν στη συνοικία Οικονομάτικα κοντά στο σπίτι του Κωνσταντίνου Οικονόμου και έλεγχε την περιοχή απ΄ όπου περνούσε ο δρόμος Τσαριτσάνης-Ελασσόνας και έκαναν οι Οθωμανοί ληστρικές επιδρομές. Η θέση του πύργου ήταν σημαντική γιατί έλεγχε και προστάτευε το δεξιό τμήμα της Τσαριτσάνης. Κατά την παράδοση ονομαζόταν Πύργος του Κουρμαζάχου ή Χατζηαλεξίου.

        Δε σώθηκε κτητορική επιγραφή αλλά εικάζεται ότι χτίστηκε στο δεύτερο μισό του 18ου αι.   Η κάτοψη του πύργου είναι ορθογώνια με τρεις ορόφους. Διέθετε θολωτή κρύπτη, ισόγειο και δύο ορόφους και η τοιχοδομία του, πάχους 1 μ., δε διέφερε από τους άλλους πύργους της Τσαριτσάνης (αργολιθοδομή με πηλό, ξύλινα πατώματα και πιθανότατα τετράρριχτη κεραμοσκεπή στέγη). Το συνολικό ύψος του πύργου δεν πρέπει να ξεπερνούσε τα 7 μ. Είχε πολλές πολεμίστρες και μία καταχύστρα στο δεύτερο όροφο, ο οποίος ήταν και ο μοναδικός που διέθετε παράθυρα (ένα στο μέσο κάθε τοίχου). Στα προσκτίσματα ανήκαν και δύο δεξαμενές (κινστέρνες), που εξασφάλιζαν επάρκεια νερού σε δύσκολες καταστάσεις.

       Σήμερα ο πύργος είναι σε ερειπιώδη κατάσταση και σώζεται μέχρι το ύψος του πρώτου ορόφου, και ελάχιστα έχουν απομείνει, που να θυμίζουν το φρουριακό του χαρακτήρα.

 

ΠΥΡΓΟΣ ΡΑΜΑΤΑ  ή  ΣΤΑΒΑΡΑ (θέση: Μπουμπουτσιά )

       Βρίσκεται στη συνοικία της Μπουμπουτσιάς στο Β. τμήμα του χωριού. Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή από πλιθιά, χτίστηκε το 1779. Αποτελείται από ημιυπόγειο, ισόγειο και τρεις ορόφους (συνολικό ύψος 12 μ.) και στεγάζεται με τετράρριχτη ξύλινη στέγη καλυμμένη με κεραμίδια. Οι οροφές και τα δάπεδα των ενδιάμεσων ορόφων είναι κατασκευασμένα από ξύλο. Η τοιχοδομία του είναι αργολιθοδομή με πηλό ως συνδετικό υλικό, ενώ οι ξυλοδεσιές φροντίζουν για το καλύτερο δέσιμο των εξωτερικών τοίχων. Παράθυρα έχουν από ένα τα δωμάτια των δύο πρώτων ορόφων και 7 ο τρίτος όροφος, που μάλλον ήταν και ο μόνος κατοικήσιμος και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οι τοίχοι του έχουν μικρότερο πάχος με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι εσωτερικές του διαστάσεις συγκριτικά με τους υπόλοιπους ορόφους. Οι τρεις καταχύστρες του έχουν τη μορφή εξώστη και είναι τοποθετημένες στις τρεις από τις τέσσερις γωνίες του πύργου (ΝΔ., ΒΔ. και ΒΑ.).

       Οι σημαντικότερες διαφορές με τον πύργο του Μάμτζιου εντοπίζονται στο διαχωρισμό δωματίου και κλιμακοστασίου, στις σκάλες, στις πολεμίστρες, που εδώ είναι διπλές και στις καταχύστρες με μορφή εξώστη. Δυστυχώς ο πύργος του Ραματά είναι ασυντήρητος και ετοιμόρροπος.

 

ΔΕΛΤΑ ΠΗΝΕΙΟΥ - ΔΕΛΤΑ ΕΒΡΟΥ

ΠΥΡΓΟΣ ΚΑΡΑΜΙΧΟΥ

       Διώροφος πύργος με ισόγειο διαστάσεων 7.00 Χ 9.60μ. και ύψος 12μ. Τετράρριχτη στέγη με βυζαντινά κεραμίδια. Φέρει δύο εισόδους μία στην ανατολική πλευρά που οδηγεί στο ισόγειο και μία στη νότια που οδηγεί στον πρώτο  όροφο. Στον πρώτο όροφο υπάρχουν ορθογώνια επιμήκη παράθυρα και στον δεύτερο τοξωτά. Υπάρχουν επίσης στον δεύτερο όροφο δύο εξώστες στη νοτιοανατολική και στη βορειοδυτική γωνία. Παλαιά έφερε τοιχογραφίες και εντοιχισμένες ντουλάπες (μεσάντρες). Εσωτερικά οι όροφοι επικοινωνούν με ξύλινο κλιμακοστάσιο.

      Αν και τα σημάδια από τη φθορά του χρόνου είναι εμφανή πάνω του, ο πύργος του «Καραμίχου» δεσπόζει στην περιοχή Αγίου Γεωργίου Φαρσάλων και προκαλεί το θαυμασμό σε όσους τον παρατηρούν διερχόμενοι, αφού η θέα του είναι επιβλητική. Ένα όμορφο κλασικό τουρκικό πυργόσπιτο του 18ου αιώνα, καταρρέει, αφού μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει η αναστήλωσή του και δεν έχει αξιοποιηθεί. Πρόκειται για ένα τριώροφο κτίριο με ημιυπόγειο, κατώι και ανώι, που διέθετε δύο γωνιακά μπαλκόνια, νοτιοανατολικά και βορειοδυτικά. Βάσει του τοπογραφικού διαγράμματος το καθαρό εμβαδόν του κτίσματος, αφαιρουμένων των ρυμοτομιών είναι 186,26 τ.μ. Η στέγη του κτιρίου δεν υφίσταται ουσιαστικά λόγω κατάρρευσης του μεγαλύτερου μέρους της, ενώ τα ξύλινα δάπεδα άλλα έχουν καταρρεύσει π.χ. ανώγειο και άλλα έχουν διαβρωθεί από την υγρασία. Ο πύργος «Καραμίχου» είναι χαρακτηρισμένος διατηρητέο μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού με απόφαση του 1986, διότι παρουσίαζε ενδιαφέρον από αρχιτεκτονική άποψη και είναι από τα λίγα δείγματα πυργόσπιτων της τουρκοκρατίας.

       Η εκδήλωση ενδιαφέροντος για την αγορά του πύργου «Καραμίχου» για πρώτη φορά έγινε στις αρχές του 2002 όταν το τότε Δ.Σ. Φαρσάλων είχε αποφασίσει να αγοράσει το συγκεκριμένο κτίσμα και μάλιστα είχε συγκροτήσει εκτιμητική επιτροπή, αλλά προσέκρουσε στις υπέρογκες οικονομικές απαιτήσεις της ιδιοκτήτριάς του. Τελικά το 2007 μετά από πλειστηριασμό ο πύργος «Καραμίχου» αγοράστηκε από το Δήμο Φαρσάλων έναντι του ποσού των 20.000 ευρώ, προκειμένου να ανακαινιστεί και αξιοποιηθεί για πολιτιστικούς σκοπούς. Ο κίνδυνος κατάρρευσης του πύργου «Καραμίχου» είναι ορατός καθώς βρίσκεται στο έλεος της φθοράς του χρόνου και των καιρικών συνθηκών. Στις προθέσεις της δημοτικής αρχής είναι να συνταχθεί άμεσα μελέτη για την αποκατάστασή του και τη μετατροπή του σε λαογραφικό μουσείο, αν και για πολλά χρόνια η αρχαιολογική υπηρεσία δεν το έχει συμπεριλάβει σε κάποιο πρόγραμμά της για να αναστηλωθεί και να αξιοποιηθεί. Ήδη, η τεχνική ηγεσία του Δήμου έχει προβεί στη δομητική προμελέτη και αρχιτεκτονική μελέτη του κτίσματος και αναμένεται στο μέλλον το εγκαταλελειμμένο κτίσμα να αξιοποιηθεί προς όφελος των κατοίκων της πόλης και της επαρχίας γενικότερα, διότι είναι από τα ελάχιστα μνημεία, όπως προαναφέρθηκε, αυτού του τόπου που σώζονται στην Ελλάδα και θα άξιζε μεγαλύτερου ενδιαφέροντος, από τη δημοτική αρχή και την Πολιτεία, ώστε να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα και να αξιοποιηθεί για πολιτιστικούς σκοπούς.

ΔΕΛΤΑ ΠΗΝΕΙΟΥ - ΔΕΛΤΑ ΕΒΡΟΥ

ΠΥΡΓΟΣ – ΚΟΥΛΑ « ΠΑΜΠΟΥΡΑ»

        Ο Πύργος - Κούλα «Παμπούρα» βρίσκεται στο κοιν. Διαμέρισμα Τεμπών, κοινότητας Αμπελακίων, επαρχίας Λάρισας, Ν. Λάρισας. Χαρακτηρίστηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, με περιβάλλοντα χώρο 50 μ., επειδή αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα κοσμικής αρχιτεκτονικής του 17ου - 18ου αι. και μέρος του ευρύτερου συνόλου αρχαιολογικών μνημείων της περιοχής Χασάν Μπαμπά.
        Πρόκειται για τετράγωνης κατόψεως πύργο κτισμένο με αργολιθοδομή, ενισχυμένη με οκτώ ζώνες ξυλοδεσίας. Τα ανοίγματα στους τοίχους, τα περισσότερα από τα οποία φράχθηκαν με μεταγενέστερη οικοδομή φάση και χρήση του κτίσματος, δείχνουν πως το κτίσμα διαρθρωνόταν σε τρεις στάθμες. Στον πύργο φυλάσσονταν και ελέγχονταν τα διακινούμενα από τον Συνεταιρισμό Αμπελακίων νήματα.

 


 

 

Αριθμός  επισκεπτών

από 12/8/2005

ip based webcounter

free web counter

Copyright ©

7ο Γυμνάσιο Λάρισας

2003-2014

Σχεδιασμός & Επιμέλεια: Χουρμουζιάδου Δέσποινα - Γαλλικών