ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΣΤΑ ΑΔΥΤΑ 
ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΗΛΑΙΩΝ

     Tον Μάιο του 1959 ανακαλύφθηκε τυχαία στη Bόρεια Ελλάδα το σπήλαιο των Πετραλώνων, σημαντικός σταθμός στην αλυσίδα της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους. O Φίλιππος Χατζαρίδης κάτοικος του χωριού Πετράλωνα της Χαλκιδικής, στην προσπάθειά του να βρει νερό, εντόπισε τυχαία ένα σπήλαιο στο βουνό Κατσίκα και σε υψόμετρο 300 περίπου μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας.

      Ένα χρόνο αργότερα, ο συγχωριανός του Χρήστος Σαρρηγιανίδης βρήκε στην ίδια περιοχή ένα απολιθωμένο κρανίο προϊστορικού ανθρώπου, καλυμμένο με σταλαγμιτικό υλικό. Μια ανακάλυψη που έμελλε να κάνει πολλούς επιστήμονες να αναθεωρήσουν τις απόψεις τους σχετικά με τους προϊστορικούς κατοίκους της Ευρώπης…   

      Οι συστηματικές ανασκαφές του σπηλαίου ξεκίνησαν το 1965 από τον ιδρυτή της Ανθρωπολογικής Εταιρείας καθηγητή ανθρωπολόγο κ. Άρη Πουλιανό. Οι έρευνες απέδειξαν ότι το κεφάλι του Αρχανθρώπου που βρέθηκε και από το οποίο λείπει μόνο η κάτω γνάθος είναι 700.000 ετών περίπου, γεγονός που τον καθιστά τον αρχαιότερο Ευρωπαίο. Πρόκειται μάλιστα για το κρανίο ενός άνδρα που πέθανε σε ηλικία 32 ετών, ηλικία πολύ μεγάλη για τα δεδομένα της εποχής. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανακάλυψη στο σπήλαιο των Πετραλώνων της Χαλκιδικής του ανθρώπινου κρανίου, ανατρέπει τα δεδομένα περί αφρικανικής καταγωγής του ανθρώπου και περί της εξόδου του από την Αφρική και της έλευσής του στην Ευρώπη πριν από 200 - 300.000 χρόνια. Απορρίπτεται έτσι ότι ο Αυστραλοπίθηκος μπορούσε να είναι η προγονική μορφή του ανθρώπου. Ο Αρχάνθρωπος που ανακαλύφθηκε έχει ύψος 1,5 μέτρο, σκελετό όρθιο, όγκο εγκεφάλου 1220 κ. εκ. και είναι ορθογναθικός, δηλαδή λευκός, ενώ ο Αυστραλοπίθηκος είναι 1,2 μ. ύψος , είναι ημιόρθιος και έχει όγκο εγκεφάλου 600 - 800 κ. εκ.

     Στην ίδια σπηλιά βρέθηκαν απολιθωμένα ίχνη της παλαιότερης φωτιάς που άναψε ποτέ ανθρώπινο χέρι και τα οποία χρονολογούνται στα 1.000.000 χρόνια περίπου. Οι Αρχάνθρωποι των Πετραλώνων έζησαν στο σπήλαιο περίπου 1 εκατομμύριο χρόνια. Πρωτομπήκαν όταν άρχισε να αλλάζει το κλίμα της γης και να γίνεται ψυχρότερο, στην αρχή της Πλειστοκαίνου, πριν από 1.700.000 χρόνια. Το σπήλαιο τους πρόσφερε τη δυνατότητα να προφυλάσσονται από το κρύο, καθώς μέσα σε όλη τη σπηλιά υπάρχει σταθερή θερμοκρασία 17ο C.

    Επίσης βρέθηκαν οστά από διάφορα ζώα όπως από αρκούδες, ύαινες, ρινόκερους, λιοντάρια, ελάφια, πάνθηρες, όπως επίσης 25 είδη πουλιών, 16 είδη τρωκτικών και 17 είδη νυχτερίδων.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ

      Το σπήλαιο των Πετραλώνων έχει μήκος περίπου 2 χιλιομέτρων. Η είσοδος του σπηλαίου είναι ένα τεχνητό τούνελ 100 περίπου μέτρων, που διανοίχτηκε μέσα σε επιχώσεις, οι οποίες λόγω διάβρωσης της πλαγιάς τού βουνού έχουν επικαλύψει την παλαιά φυσική είσοδο του σπηλαίου. Η θερμοκρασία μέσα στο σπήλαιο παραμένει σταθερή γύρω στους 17 (+ 1) βαθμούς Κελσίου χειμώνα - καλοκαίρι. Δεξιά και αριστερά υπάρχουν προθήκες, οι οποίες περιέχουν πέτρινα και οστέινα εργαλεία, οστά, σιαγόνες και δόντια διαφόρων ζώων.  Στο σημείο που σταματούν οι ράγες τού βαγονιού και τελειώνει το τεχνητό τούνελ περνάμε στο ίδιο το σπήλαιο. Στο σημείο αυτό, υπάρχει μία υποθετική αναπαράσταση από τη ζωή των Αρχανθρώπων και στα δεξιά , κάτω από το διαφανές πλαστικό, έχουν ανακαλυφθεί και έχουν παραμείνει στη θέση τους οστά αλόγου, μία σιαγόνα ελαφιού, μία σιαγόνα άγριου όνου και ένα εργαλείο από χαλαζία.

    Σε αυτό το σημείο αριστερά πραγματοποιήθηκε η ανασκαφή τής Τομής Β, η οποία είναι ένα επίτευγμα των ερευνών και έδωσε πολύ σημαντικές πληροφορίες για τις συνθήκες ζωής των Αρχανθρώπων. Εκεί φαίνεται η στρωματογραφία του σπηλαίου, η οποία έχει βάθος 16 μέτρα και όπου έχουν ανακαλυφθεί συνολικά 28 γεωλογικά στρώματα. Η δημιουργία τους οφείλεται στην αργή εναπόθεση ιζημάτων. Βλέποντας τα ιζήματα της Τομής Β παρατηρούμε τις εναλλαγές των χρωμάτων στα διάφορα στρώματα. Τα πιο σκούρα περιέχουν τα περισσότερα ευρήματα επειδή αντιπροσωπεύουν περιόδους παγετώνων, όταν κυρίως οι άνθρωποι και πιο σπάνια τα σαρκοβόρα ζώα, έμπαιναν μέσα στο σπήλαιο για να προστατευθούν από τις εξωτερικές δυσμενείς κλιματολογικές συνθήκες.

    Προχωρώντας μπαίνουμε στην αίθουσα του Αριστοτέλη. Την έχουμε αφιερώσει στο Σταγειρίτη φιλόσοφο, γιατί θεωρείται, ανάμεσα σε άλλες επιστήμες, και πατέρας τής Ανθρωπολογίας, μιας και πρώτος συνέλαβε τη θεωρία για την εξέλιξη της ζωής, τοποθετώντας στην κορυφή τής εξελικτικής πυραμίδας τον Άνθρωπο. Εκεί υπάρχει ένα ομοίωμα αρκούδας. Απολιθωμένα οστά αρκούδας βρέθηκαν στις ανασκαφές.. Είναι πολύ πιθανό ότι οι Αρχάνθρωποι έβρισκαν τις αρκούδες οι οποίες έπεφταν σε χειμερία νάρκη μέσα στο σπήλαιο, τις σκότωναν, έτρωγαν το κρέας τους και χρησιμοποιούσαν το δέρμα τους.

    Στα αριστερά και ψηλά, στο σημείο όπου υπάρχει φωτισμός και ενώνεται το σταλαγμιτικό δάπεδο με τη σαν μεγάλη αψίδα οροφή, υπήρχε μία παλαιά φυσική είσοδος, η οποία έφραξε με ιζήματα και μπάζα πριν από 550.000 χρόνια.

     Κατεβαίνοντας από την μεγάλη αίθουσα του Αριστοτέλη και στα αριστερά μπορούμε να δούμε την αναπαράσταση μίας εστίας. Σ’ αυτό το σημείο έχουν βρεθεί ίχνη φωτιάς από καμένα κοκάλα και στάχτες που χρονολογούνται από 700.000 έως 1.000.000 χρόνια πριν και αντιπροσωπεύουν την αρχαιότερη φωτιά που έχει ανάψει ανθρώπινο χέρι πάνω στη γη. Οι αυθεντικές στάχτες εκτίθενται στο Μουσείο.

     Στο σημείο αυτό, ο επισκέπτης τού σπηλαίου μπορεί να παρατηρήσει, γύρω-γύρω στα τοιχώματα του σπηλαίου και ψηλότερα από το σταλαγμιτικό δάπεδο, πολλές πέτρες συγκολλημένες με σταλαγμιτικό υλικό. Αυτό συμβαίνει γιατί τα ιζήματα του δαπέδου υπέστησαν καθίζηση λόγω εποχών ξηρασίας που ακολούθησαν και υποχώρησαν, αλλού 2,5 μέτρα, αλλού μισό μέτρο κι’ αλλού λιγότερο. Με παρόμοιο τρόπο ήταν συγκολλημένο τη μέρα που βρέθηκε, το 1960, το κρανίο τού Αρχανθρώπου, όπως θα δείτε σε ειδική αναπαράσταση στο Μουσείο. Βρισκόμαστε τώρα στο τελευταίο τμήμα τού σπηλαίου, το Μαυσωλείο, που είναι η πιο στεγνή και πιο ζεστή αίθουσα του σπηλαίου. Εδώ βρέθηκε το κρανίο και ο σκελετός τού Αρχανθρώπου.

   Δίπλα στο σπήλαιο υπάρχει μουσείο όπου εκτίθενται όλα τα ευρήματα του σπηλαίου. Μπαίνοντας ο επισκέπτης αντικρίζει μία τοιχογραφία που απεικονίζει την κλίμακα της εξέλιξης της ζωής, κατά τον Αριστοτέλη. Αν και η εξελικτική θεωρία σήμερα έχει εμπλουτιστεί με περισσότερο λεπτομερείς αποδείξεις, εντύπωση προκαλεί ο διαχωρισμός σε σπονδυλωτά και ασπόνδυλα, σε έναιμα και άναιμα και το ότι η φύση μεταβαίνει από τα άψυχα στα έμψυχα.

    Στην αίθουσα εκθεμάτων, υπάρχουν απολιθώματα από τις ανασκαφές της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος, τα οποία προέρχονται από υπαίθριες θέσεις, (Τρίγλια, Εορδαία κλπ) όπου εντοπίζονται τα ίχνη των προγόνων των Αρχανθρώπων της προσπηλαίας περιόδου. Ακολουθούν τα ευρήματα που προέρχονται από το ίδιο το σπήλαιο (μεταξύ άλλων εργαλεία, απολιθωμένα οστά, τα ίχνη της αρχαιότερης φωτιάς που άναψε ποτέ χέρι ανθρώπου στην γη) και για σύγκριση, παλαιολιθικά εργαλεία διαφόρων εποχών της Ελλάδας, καθώς και ορισμένα ανάλογα ευρήματα και εκμαγεία τους από άλλες χώρες.

   Στο κέντρο της αίθουσας υπάρχει η πιστή αναπαράσταση του χώρου που βρέθηκαν το κρανίο και τα οστά του Αρχανθρώπου. Συνολικά εκτίθενται 400 προθήκες με δίγλωσσες επεξηγηματικές ευανάγνωστες πινακίδες.

    Στον αύλειο χώρο του μουσείου υπάρχουν αναπαραστάσεις από ζώα που έζησαν εκεί κατά την παλαιολιθική εποχή.

     Το σπήλαιο των Πετραλώνων επισκέφθηκε η περιβαλλοντική μας ομάδα τον Γενάρη του 2005 και ξεναγηθήκαμε από τον ίδιο τον κ.  Πουλιανό.

·        Το σπήλαιο ΠΕΤΡΑΛΏΝΩΝ στη ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ

Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα του σπηλαίου

 

 

 

ip based webcounter
Web counter

Copyright ©

7ο Γυμνάσιο Λάρισας

2003-2014

Σχεδιασμός & Επιμέλεια: Χουρμουζιάδου Δέσποινα - Γαλλικών