ΛΑΡΙΣΑ στα αρχαία χρόνια

   Οι πρωιμότερες αρχαιολογικές μαρτυρίες για την παρουσία του ανθρώπου στην περιοχή που περιλαμβάνει ο Νομός Λάρισας, ανάγονται στο απώτατο παρελθόν της προϊστορίας, στην Παλαιολιθική εποχή. Από το 1958, όταν ο γερμανός αρχαιολόγος Vladimir Milojcic επισήμανε για πρώτη φορά εργαλεία και απολιθωμένα οστά ζώων της Μέσης Παλαιολοθικής εποχής, έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα περισσότερες από 50 παλαιολιθικές θέσεις.

    Οι οικισμοί της Νεολιθικής εποχής (6.500-3.200 π.Χ.) και της εποχής του Χαλκού (3.200-1.100 π.Χ.), που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα στο Νομό Λάρισας, ξεπερνούν τους 250 και στην πλειονότητα τους έχουν τη χαρακτηριστική μορφή της μαγούλας. Πρόκειται δηλ. για χαμηλές εξάρσεις στην πεδιάδα με έκταση λίγων στρεμμάτων, οι οποίες δημιουργήθηκαν από τη συσσώρευση επιχώσεων κατοίκησης.

   

    Στους αρχαϊκούς χρόνους (7ος-4ος αι. π.Χ.) πραγματοποιείται η διαίρεση της πεδινής Θεσσαλίας σε 4 διαμερίσματα, τις λεγόμενες "τετραρχίες" ή "τετράδες" ή "μοίρες", που έφεραν τα ονόματα Πελασγιώτις, Εστιαιώτις, θεσσαλιώτις και Φθιώτις κατ΄ αντιστοιχία με τις σημερινές περιοχές της Λάρισας, των Τρικάλων, της Καρδίτσας και των Φαρσάλων. Η διαίρεση αυτή δεν είχε εθνικό χαρακτήρα, καθώς η μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων την εποχή αυτή είναι Θεσσαλοί, αλλά κυρίως γεωγραφικό, οικονομικό και διοικητικό, ως αποτέλεσμα αφενός μεν της φυσικής διαμόρφωσης του θεσσαλικού εδάφους σε κλειστές γόνιμες λεκάνες, αφετέρου δε του διαδοχικού τρόπου, με τον οποίο ολοκληρώθηκε η "κατάκτηση" της χώρας από τους Θεσσαλούς.

    Η Λάρισα είναι μια πόλη με συνεχή παρουσία στην ιστορία 8.000 ετών. Χτισμένη στη δεξιά όχθη του Πηνειού. κατοικείται έως σήμερα από την 6η π. Χ. χιλιετιά όπως απέδειξαν οι ανασκαφές.

   Σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο, η νύμφη Λάρισα παίζοντας με τη μπάλα της δίπλα στον Πηνειό γλίστρησε και πνίγηκε στα νερά του και από αυτή πήρε το όνομα της η πόλη. Μακριά από τους θρύλους και τις παραδόσεις για την όμορφη νύμφη, οι ειδικοί στην προσπάθεια τους να ερμηνεύσουν την ονομασία της πόλης θεωρούν ότι αυτή προήλθε από αλλού και δόθηκε κατ' ευφημισμό, μιας και ο χαμηλός γήλοφoς του Φρουρίου με τίποτα δεν ταιριάζει στη σημασία της λέξης Λάρισα, δηλαδή αυτής της λίθινης ακρόπολης. Εξάλλου το όνομα Λάρισα, ήταν γνωστό στους Πελασγούς και είχε χρησιμοποιηθεί και στην ακρόπολη του Άργους, την οποία είχαν ονομάσει Λάρισα!

    Η Λάρισα κατοικήθηκε από τους Πελασγούς σύμφωνα με τα αρχαιολογικά στοιχεία κατά τους προομηρικούς χρόνους. Μετά από μια άγνωστη καταστροφή ερημώθηκε και επανιδρύθηκε από τους Θεσσαλούς. Ο πρώτος Βασιλιάς της Λάρισας ήταν ο Αλεύας, ο οποίος ήταν και ο επώνυμος ήρωας από το γένος των Αλευαδών. Η  Λάρισα υπήρξε πρωτεύουσα της Πελασγιώτιδος, μιας από τις τέσσερις Θεσσαλικές τετραρχίες – «μοίρες». Στην εκμετάλλευση της γης επικρατούν τα αριστοκρατικά γένη, δηλαδή οι μεγάλοι γαιοκτήμονες, οι οποίοι εγκατεστημένοι στις ισχυρές "πόλεις-κράτη" που οργανώνονται στα πλαίσια των τεσσάρων αυτών φυλετικών κρατών, ασκούν εξουσία πολιτική, οικονομική και στρατιωτική, εγκαθιδρύοντας καθεστώς ολιγαρχίας. Τον 4ο αι. οι θεσσαλικές πόλεις συγκροτούν ομόσπονδο κράτος με πολιτικό και οικονομικό χαρακτήρα, το λεγόμενο "Κοινό των Θεσσαλών", του οποίου ο ανώτατος άρχων ονομάζεται "ταγός". Η πόλη την εποχή αυτή ήταν οργανωμένη σύμφωνα με το ακανόνιστο πολεοδομικό σύστημα, το λεγόμενο "αττικο", που σύμφωνα με τον Αριστοτέλη εξυπηρετούσε αποτελεσματικότερα την άμυνα της!

   Η πόλη γνώρισε κάποια παρακμή κατά τους Περσικούς πόλεμους, οπότε ορισμένοι από τους Αλευάδες «εμήδισαν». Στους μεταγενέστερους χρόνους η πόλη αναμίχθηκε στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Η δημοκρατική Αθήνα υποστήριζε τους Αλευάδες, ενώ η ολιγαρχική Σπάρτη τον τύραννο Λυκόφρονα, ο οποίος το 404 π.Χ πολιόρκησε την Λάρισα και την κατέλαβε. Η Λάρισα έχασε το δικαίωμα να εκδίδει νομίσματα και για τον λόγο αυτό ο Αλευάδης Αρίστιππος, ζήτησε τη βοήθεια του Κύρου του νεότερου και έφερε στη Λάρισα το βασιλιά της Μακεδονίας Αρχέλαο, ο οποίος συντέλεσε σε μεγάλο βαθμό στην αποκατάσταση των πολιτικών πραγμάτων.  

     Τον 4 αιώνα π.Χ., η Λάρισα επανέρχεται στην κυριαρχία των Αλευάδων και αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα στον εκπολιτιστικό τομέα, στα γράμματα και τις επιστήμες. Στην Λάρισα ανατράφηκε ο ρήτορας Αρίστιππος, πέθανε και ενταφιάστηκε ο Ιπποκράτης, ο δε Λαρισαίος Μένωνας ήταν μαθητής του Σωκράτη. Από το 344 έως και το 196 π.Χ. η πόλη βρίσκεται υπό την κυριαρχία των Μακεδόνων βασιλέων. Περιέρχεται τελικά στους Ρωμαίους, μετά τη διευθέτηση των θεσσαλικών πραγμάτων από τον Τίτο Φλαμίνιο (197 π,Χ.). Κατά τη διάρκεια του ρωμαϊκού εμφυλίου πολέμου, η Λάρισα ήταν το στρατιωτικό κέντρο του Πομπηίου. Στην εποχή του Αυγούστου γνωρίζει νέα ακμή ιδιαίτερα στον τομέα των τεχνών και του πολιτισμού. Την τελευταία της ακμή η Λάρισα γνωρίζει στην εποχή της ρωμαιοκρατίας, όταν γίνεται έδρα του νέου κοινού των Θεσσαλών με ανώτατο άρχοντα το "Στρατηγό".

    Οι σωστικές ανασκαφές έχουν φέρει στο φως τμήματα δρόμων, λουτρά και κατοικίες με ψηφιδωτά δαπέδου που δίνουν πληροφορίες για την πολεοδομική συγκρότηση της, η οποία ήταν οργανωμένη σύμφωνα με το Ιπποδάμειο πολεοδομικό σύστημα (ορθογώνια οικοδομικά τετράγωνα που χωρίζονται με κάθετους και οριζόντιους δρόμους)

   

     Η Λάρισα γνώρισε το Χριστιανισμό στα μέσα του 2ου π.Χ αιώνα από τον απόστολο Ηρωδίωνα μετέπειτα επίσκοπο Υπάτης. Από τα πρώτα χρόνια της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μνημονεύεται ως πόλη της επαρχίας Θεσσαλίας. Αποτέλεσε όντως σημαντικό διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της περιοχής και έδρα μητροπόλεως.

    Με την άνοδο του Μ. Κωνσταντίνου στο θρόνο, τη μεταφορά της Πρωτεύουσας του κράτους στην Κωνσταντινούπολη και την εγκαθίδρυση του Χριστιανισμού ως επίσημη θρησκεία, η Θεσσαλία εξακολουθεί να αποτελεί ιδιαίτερη επαρχία, όπως και στην προηγούμενη περίοδο, η οποία διοικητικά υπάγεται στο Ανατολικό Ιλλυρικό και εκκλησιαστικά στον πάπα της Ρώμης.

Νόμισμα της αμφικτιονίας των τριών πόλεων της Περραιβίας με την επιγραφή ΤΡΙΠΟΛΙΤΑΝ

     Οργανώθηκε γύρω από την αρχαία ακρόπολη, όπου χτίστηκε : ο καθεδρικός ναός του Αγίου Αχιλλείου (πρώτου επισκόπου Λάρισας) κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ., ο οποίος έλαβε μέρος στην Α' Οικουμενική Σύνοδο και η επισκοπική κατοικία. Η εύρεση δεξαμενών , λουτρών και κατοικιών μαρτυρεί την ανάπτυξη της Λάρισας εκείνη την εποχή. 

        Γύρω στα τέλη του 4ου αι. μ.Χ. αναφέρεται κατάληψη και λεηλασία της πόλης κατά την επιδρομή των Γότθων του Αλάριχου, ενώ το 482 μ.Χ., οχυρώνεται από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό και ορίζεται τελεσίδικα έδρα της επαρχίας.

      Το 982 μ.Χ. κυριεύεται, έπειτα από τριετή πολιορκία, από το Βούλγαρο τσάρο Σαμουήλ, ο οποίος μετέφερε τα λείψανα του Αγ. Αχιλλείου στο ανάκτορό του , στη λίμνη Πρέσπα.  Στη χρυσόβουλο του αυτοκράτορα Αλέξιου Γ΄ Κομνηνού (1199 μ.Χ.) η Λάρισα μνημονεύεται μεταξύ των πόλεων εκείνων στις οποίες παραχωρούνται εμπορικά προνόμια και ελεύθερη άσκηση του εμπορίου με τους Βενετούς.

Βυζαντινό φρούριο στο Καστρί

   Από τον 12ο μ Χ. αι. και περισσότερο στην επόμενη περίοδο αρχίζει και γίνεται φανερή η διάσπαση της κεντρικής οργάνωσης του κράτους και η εμφάνιση μικρών περιφερειών με διάφορα ονόματα, σύστημα με ιδιαίτερη διάδοση στη Θεσσαλία με τις τεράστιες πεδινές και εύφορες εκτάσεις, που προκαλούσαν το ενδιαφέρον των ισχυρών της εποχής.

    Όταν το 1204 καταλύθηκε το βυζαντινό κράτος και η Κωνσταντινούπολη με το μεγαλύτερο μέρος της βυζαντινής επικράτειας περιήλθε στην εξουσία των Λατίνων ιπποτών της Δ' Σταυροφορίας, η Θεσσαλία αποδόθηκε στο βασιλέα της Θεσσαλονίκης Βονιφάτιο του Μομφερρά, ο οποίος την κατέλαβε χωρίς αντίσταση και εγκατέστησε λατινική εξουσία στις πόλεις. Στη Λάρισα τοποθετήθηκε ως ηγεμόνας ο Λομβάρδος ευγενής Γουλιέλμος, ο οποίος πρόσθεσε στον τίτλο του την προσωνυμία "ντι Λάρσα".

   Σ' όλη αυτή την εποχή, η Θεσσαλία περιήλθε για μικρές μόνο χρονικές περιόδους στην κατοχή του επίσημου βυζαντινού κράτους, οι οποίες δεν αρκούσαν για την αποκατάσταση της εξουσίας του, που είχε κλονισθεί σοβαρά ήδη από το 12ο αι. με την αύξηση της δύναμης των μεγάλων γαιοκτημόνων.

    

 

ip based webcounter